Kryzys szczepień w Łukowie. Grożą wysokie kary dla rodziców unikających ochrony dzieci

W ciągu pięciu lat liczba nieszczepionych dzieci w powiecie łukowskim wzrosła ponad dwukrotnie. Sanepid przypomina o obowiązkowych szczepieniach i rygorystycznych karach finansowych dla rodziców uchylających się od nich. Konferencja 15 kwietnia ma na celu edukację i poprawę sytuacji.

 Powiat łukowski spadł na sam dół wojewódzkiego rankingu szczepień ochronnych dzieci. Z najnowszego raportu o stanie bezpieczeństwa sanitarnego za 2025 rok wynika, że właśnie tutaj odsetek zaszczepionych jest najniższy w całym województwie lubelskim. Eksperci mówią wprost: taka sytuacja realnie osłabia zabezpieczenie epidemiologiczne regionu.

Odpowiedzią na narastający problem ma być otwarta konferencja dla mieszkańców. 15 kwietnia 2026 roku, w godzinach 10:00–13:00, Powiatowa Stacja Sanitarno‑Epidemiologiczna w Łukowie zaprosi mieszkańców do auli I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Łukowie (wejście od strony ul. Cieszkowizna). Pod hasłem „Współczesne wyzwania zdrowia publicznego związane ze szczepieniami dzieci – perspektywa epidemiologiczna i praktyczna” wystąpią specjaliści z zakresu epidemiologii, zdrowia publicznego i medycyny.

Spotkanie wpisuje się w obchody Światowego Dnia Zdrowia oraz Dni Otwartych Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Dla organizatorów ważniejsze jest tu jednak wyraźne ostrzeżenie: sytuacja wymyka się spod kontroli.

Dzieci bez szczepień przybywa w zawrotnym tempie

Raport sanepidu pokazuje skalę narastającego zjawiska. W 2020 roku w całym powiecie odnotowano 195 dzieci bez obowiązkowych szczepień. Pięć lat później liczba ta wzrosła do 497. To ponad dwuipółkrotny wzrost w krótkim czasie.

Dane z poprzednich lat wskazują na stały trend, a nie jednorazowe odchylenie. W 2023 roku sanepid raportował 290 niezaszczepionych dzieci, w 2024 roku już 362. Z roku na rok grupa ta jest większa, a system nadzoru epidemiologicznego ma coraz trudniejsze zadanie.

Poziom szczepień spada poniżej progu bezpieczeństwa WHO

Specjaliści zwracają uwagę, że w wielu rocznikach dzieci z terenu powiatu poziom zaszczepienia nie osiąga wartości uznawanych za bezpieczne. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje, że odsetek zaszczepionych powinien mieścić się w granicach 90–95%, aby utrzymać tzw. odporność populacyjną i powstrzymać powrót groźnych chorób zakaźnych. Obecne wskaźniki w powiecie łukowskim są wyraźnie niższe i tworzą niebezpieczne „dziury” w ochronie całych grup mieszkańców.

Ogólnopolska kontrola kart szczepień dotarła do Łukowa

W 2025 roku w całym kraju – także w powiecie łukowskim – ruszyła szeroka akcja sprawdzania, czy dzieci i młodzież faktycznie realizują kalendarz szczepień. Z inicjatywy Głównego Inspektoratu Sanitarnego służby sanitarne przejrzały karty uodpornienia dzieci i nastolatków w wieku 0–19 lat oraz dokumentację w placówkach medycznych.

Celem tej akcji było nie tylko uzupełnienie danych, ale też uzyskanie możliwie dokładnego obrazu, jak w praktyce wygląda przestrzeganie obowiązku szczepień. W raporcie wskazano, że poprawę sytuacji utrudnia m.in. niedostateczna liczba pediatrów w niektórych przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej, co przekłada się na gorszą dostępność szczepień dla rodzin.

Sanepid przypomina: za unikanie szczepień grożą wysokie kary

Obowiązkowe szczepienia ochronne wynikają z przepisów prawa, nie są tylko zaleceniem lekarzy. Państwowa Inspekcja Sanitarna wyraźnie zaznacza w raporcie, że wobec rodziców i opiekunów uporczywie uchylających się od szczepień mogą zostać uruchomione procedury egzekucyjne.

Najdalej idącym narzędziem jest grzywna w celu przymuszenia. Zasady są określone następująco:

• każdą osobę można ukarać wieloma grzywnami, nałożonymi w kolejnych decyzjach,
• jednorazowa grzywna może sięgnąć nawet 10 000 zł,
• łącznie suma wszystkich grzywien nałożonych na jedną osobę nie może przekroczyć 50 000 zł.

W raporcie opisano szczegółowo przebieg całej procedury. Zanim pojawią się kary finansowe, inspekcja sanitarna wysyła do rodziców lub opiekunów pisma z wezwaniem do dobrowolnego zaszczepienia dziecka. Jeżeli takie apele pozostają bez odpowiedzi, urzędnicy rozpoczynają postępowanie egzekucyjne.

Kara może wrócić do kieszeni rodzica – ale pod warunkiem

Dokument precyzuje również, co dzieje się po nałożeniu grzywny. Ukarana osoba może złożyć zażalenie do Ministra Zdrowia. Trzeba przy tym mieć świadomość, że wniesienie zażalenia nie zatrzymuje prowadzonego postępowania egzekucyjnego – sprawa toczy się nadal, a obowiązek szczepienia pozostaje w mocy.

Przepisy przewidują możliwość złagodzenia skutków finansowych. Jeżeli rodzic lub opiekun ostatecznie wykona obowiązek szczepienia, może wystąpić z wnioskiem o zwrot nałożonej grzywny – do 75% jej wartości lub nawet w całości, zależnie od okoliczności. To rozwiązanie nie zmienia faktu, że droga od pierwszego wezwania do kary jest jasno wyznaczona i konsekwentnie stosowana.

Dezinformacja i brak zaufania napędzają kryzys

Autorzy raportu podkreślają, że bez szerokiej edukacji i skutecznego prostowania fałszywych informacji o szczepieniach sytuacja będzie się pogarszać. Sanepid akcentuje, że walka z dezinformacją w mediach i przestrzeni publicznej oraz odbudowa zaufania do szczepień jako najskuteczniejszej formy ochrony przed chorobami zakaźnymi to dziś jedno z kluczowych zadań zdrowia publicznego. Ten fragment raportu jest napisany szczególnie ostro, z wyraźnym apelem do instytucji lokalnych.

Ostrzeżenie dla mieszkańców powiatu łukowskiego

Raport kończy się jednoznacznym przesłaniem. Jeśli wskaźniki wyszczepialności nie zaczną się szybko poprawiać, powiat łukowski może stać się miejscem ognisk chorób, które do tej pory uważano za opanowane dzięki szczepieniom. Mieszkańcy muszą mieć świadomość, że rezygnacja z obowiązkowych szczepień to nie tylko ryzyko poważnej choroby u własnego dziecka, ale także zagrożenie dla całej lokalnej społeczności – i potencjalnie dotkliwe konsekwencje finansowe dla tych, którzy uporczywie ignorują prawo.